AJANS Mik
Yurt Dışı Fuarlar
  Yurt İçi Fuarlar
 

Mevcut site içeriğinde arama yapabilirsiniz. Örnegin: "hidrolik"




Hidrolik&Pnömatik web sitesini nereden duydunuz?
Anket Sonuçları

Yenilik ve etkinliklerden haberdar olmak için e-posta listemize mutlaka kayıt olun



Dergimizin güncel ve geçmiste yayinlanan sayilarina gözatabilirsiniz

Mikdisplay

http://www.maximator.com.tr/

http://www.ph-hydraulik.de/

http://tuyap.com.tr/fuarlar/plast-eurasia-2017#fuar-profili

Seyad Üyesidir

Ana Sayfa http://www.emo-hannover.de/home
 
  / 2017
 
Makale 08.09.2017 tarihinden bu yana 71 kez okundu. / 90. SAYI

Kavitasyon (Boşlum) Nedir?

Hidrolik yağın içerisindeki çözünmüş gazlar ya da çözünmüş sıvı haldeki hava, pompa emişinde yüksek vakum basıncı oluşması halinde sıvı fazdan gaz fazına geçer. Pompanın, basınç tarafında ise yüksek basınç sebebiyle aniden tekrar çözünerek sıvı faza dönüşmesi sonucunda yüksek hacim değişimi gaz baloncuğunun etrafındaki hidrolik yağın hızlanmasına sebep olur. Pompa gövdesine ani olarak çarpan yağ su jeti etkiyle metal yüzeyde aşınmalar oluşturur. Bu aşınma tipini kavitasyon ya da boşlum aşınması denir.
Maddelerin faz değişimi sıcaklıkla olduğu kadar basınçla da ilişkilidir. Günlük hayatta çok sık gözlemlediğimiz sıcaklıkla faz değişimine buzun ısındığında suya dönüşmesi ısı vermeye devam ettiğimizde de su buharına dönüşerek gaz fazına geçmesi örnek olarak verilebilir. Maddelere ısı verildiğinde gaz fazına ısı alındığında ise katı faza geçmeleri olağandır. Bu ifadeyi basınç için tekrarlayacak olursak maddelerin üzerindeki basınç artışı katı faza, basınç düşüşü ise gaz fazına geçmesini kolaylaştıracaktır.

Kavitasyon Hidrolik Devrede Nerelerde Ortaya Çıkar?
Kavitasyonun oluşabilmesi için öncelikle vakum oluşması gerekir. Bilindiği üzere hidrolik devreler yüksek basınç sistemleridir dolayısyıla hidrolik devrelerde vakum istisnai bir durumdur. Pompa emiş hattı dışında herhangi bir yerde vakum olmasını istemeyiz buna karşılık özellikle silindirlerde(y ada motorlarda) yükün silindiri çekmesi yada itmesi sebebiyle eğer dengelemek için devrede herhangi bir önlem alınmamışsa vakum oluşacaktır. Pompa emişinde oluşacak vakum değerinin de mümkün olan en düşük seviyede olması istenir bazı pompa üreticilerinin ürün kullanma kılavuzlarında bu değeri 0,85 bar mutlak basınç değeri olarak verilir.

Kavitasyona Sebep Olan Gazlar;
- Yağın içindeki çözülmüş hava
- Yağın içerisindeki çözülmüş diğer gazlar
- Yağın kendisi

Kavitasyona Sebep Olan Gazlar Nasıl Ortaya Çıkar?
Kontrolsüz aktuatör(silindir veya hidrolik motor) hareketleri yada pompa emişini zorlaştıran etkenler sebebiyle hidrolik devrede yüksek vakum oluşabilir. Bunun sonucunda bu devre elemanlarında kavitasyon aşınması görmemiz olasıdır. Kavitasyona yağın içindeki çözülmüş hava, diğer gazlar ve yağın kendisi de sebep olabilir yüksek yağ sıcaklığı ve yüksek vakum sebebiyle yağ lokal olarak buharlaşarak gaz fazına geçebilir. Buradan da anlaşılacağı üzere kavitasyon aşınmasının meydana gelmesi için sisteme dışardan herhangi bir gaz girmesine gerek yok yoktur. Yanlış tasarım sonucu sistem kendisi bu kavitasyona sebep olacak bu gazları üretebilir.
Kavitasyon Nedenleri;
- Emiş hattı filtresinin tıkanması
- Emiş Hattının kapalı olması
- Tankın hava filtresinin tıkalı olması
- Emiş hattının direncinin yüksek olması
- Yağın soğuk olması sebebi ile viskozitesinin çok yükselmesi
- Yağın köpüklenmesi
- Emiş hattından hava emilmesi
Bu maddeler teker teker incelendiğinde birçoğunun pompa emiş hattındaki direnç artışına sebep olduğu görülecektir. Şimdi bunları inceleyelim. Her ne kadar modern hidrolik sistemlerde emiş hattı filtresi kullanımı popülerliğini yitirmeye başlasa da hala bazı üreticiler, dönüş hattı filtresine ilaveten ikinci bir tedbir amaçlı pompa emiş hatlarına emiş filtreleri yerleştirmektedirler. Çoğunlukla 70-100 mikron arası olan bu filtreler aslında hidrolik devredeki yağı gerekli temizlik seviyesinde tutmaktan daha çok, olağanüstü bir durumda pompaya girebilecek çok büyük partikülleri tutmak amaçlıdır. Çoğunlukla kirlilik/doluluk göstergesi olmayan bu fltreler zamanla içerisindeki filtre elemanında biriken partiküller sebebiyle pompa emişini zorlaştırarak pompa emiş hattında yüksek vakum oluşmasına ve dolayısıyla pompada kavitasyona sebep olurlar. Böyle bir durumdan sakınmak için belirli periyotlarla filtre elemanı değişikli yada emiş hattına takılacak bir vakum şalteri ile belli bir vakumdan sonra hidrolik pompanın çalışması durdurulabilir.
Bazı hidrolik ünitelerde pompa hidrolik yağ tankından aşağıda bir seviyede yanına ya da direk olarak yağ tankının altına yerleştirilmektedir. Bu montaj şekillerinin temel amaçlarından birisi hidrolik pompanın emişini rahatlatmaktır. Böyle bir tasarım tercih edildiğinde pompa tamir, bakım yedek pompa değişikliği esnasında tanktaki hidrolik yağın dışarı boşalmaması için pompa ile hidrolik yağ tankının arasına bir vana yerleştirilir. Pompa ile ilgili değişiklikleri yaptıktan bu vana açılmadan pompanın kısa süreliğine de olsa çalıştırılması hidrolik pompada geri dönülmez hasarlara sebep olacaktır. Aşağıdaki resimde görüleceği üzere vananın kolunun yan tarafına bir sviç yerleştirilmiştir. sviç kolun açık olduğunu görmez ise pompaya start verilememektedir.
Hidrolik yağ tankları dış ortamdan kirli partiküllerin tankın içine girmemesi için dış ortamdan izole olacak şekilde imal edilirler. Fakat tankın içerisindeki yağ seviyesi silindirlerin piston tarafına pompalandığında azalır mil tarafına pompalandığında artar dolayısıyla tankın içerisine hava giriş çıkışına müsade etmemiz gerekir aksi taktirde içeride oluşan vakum sebebiyle ortamdaki açık hava basıncı tankı bir kağıt gibi büzüştürüp çatlatacaktır. Bu durumu anlatan bir örnek aşağıdaki videodan izlenebilir. Hidrolik yağ tankında böyle bir etki oluşmaması için bir havalandırma deliği bırakılır ve bunun üzerine içeri giren havanın hidrolik yağı kirletmemesi için havalandırma filtresi yerleştirilir. İşte bu havalandırma filtresi zamanla kirli partiküller ile dolmaya başladıkça hava içeri rahat giremeyecek ve tank içerisinde yavaş yavaş vakum oluşmaya başlayacaktır. Bu vakum etkisi de yukarıda anlatıldığı gibi pompa emişinde daha yüksek vakum ve kavitasyona sebep olacaktır. Havalandırma filtrelerinin filtre elemanlarının düzenli periyotlarda değiştirilmesi Bu şekilde oluşabilecek kavitasyon hasarının önüne geçecektir.
Kavitasyona neden olabilecek bir diğer neden ise hidrolik güç ünitesi tasarımda pompa yerleşimi konusunda yapılacak hatalardır. Tabi ki bu tip hatalar ilk devreye almadan itibaren kendini gösterecek ve zamanla daha belirginleşecektir. Ünitede kullanılan pompanın montajına ilişkin üretici tavsiyeleri dikkate almadan yapılan montajlar pompa emişinde sıkıntılara yol açabilmektedir. Pompa emiş hattında gereğinden fazla dirsek kullanılması, emiş hattı çapının düşük tutulması ve uzun borulama bu tip hatalara örnek olarak verilebilir.
Yukarıdaki şekil bir pompa üreticisinin kataloğundan alınmış olup o pompa için en uygun borulama ile ilgili tavsiyeleri içermektedir. Farklı pompalar için farklı montaj şekillerinde farklı öneriler olabilmektedir. Bu öneriler üretici kataloglarına bakılarak öğrenilip dikkat alınmalıdır.
Kavitasyon Olduğu Nasıl Anlaşılır ?
Kavitasyon olması halinde hidrolik sistemde göze çarpan şu değişiklikler olacaktır.
- Yağ sıcaklığında artış
- Yağda bozulma, kararma
- Pompa veriminde azalma dolayısıyla aktuatör hızlarında azalma
- Gürültü oluşumu
Burada özellikle gürültü oluşumu bize kavitasyona ilişkin önemli bir ipucu verecektir. Eğer ortaya çıkan ses kesintisiz sürekli aynı düzeyde ise bu vakum sebebiyle yağdan gazların ayrışması sonucu oluştuğunu gösterir. Eğer ortaya çıkan ses kesintili ve değişkense pompanın emiş hattındaki bağlantılardan hava aldığı ya da yağ içerisinde köpüklenmenin olabileceği konusunda fikir verir.

Bu Makale Akder Akışkan Gücü Derneği Tarafından Hazırlanmıştır. - www.akder.org



90. Sayı / Makale kategorisindeki diğer içerikler.

  • Kavitasyon (Boşlum) Nedir?



  • © Copyright 2005 - 2006 hidrolikpnomatik.com All Rights Reserved.
    90.SAYI Ziyaretçi Istatistlikleri

    Bugün 730 kişi ziyaret etmiş, şu an sitede 5 kişi bulunuyor, toplam ziyaret sayısı : 31335 kişi.